Zeytin Ne İşe Yarar?

ZEYTİN (Olea europaea)

Zeytin Nerede Yetişir?

Zeytin çok eski bir kültür bitkisidir. Ülkemizin en eski kültür bitkisi olan zeytin, Güneydoğu Anadolu’dan, önceleri Batı Anadolu’ya ve oradan da Ege adaları yolu ile Yunanistan, İtalya, Fransa ve İspanya’ya kadar yayılmıştır. Irak ve İran üzerinden Afganistan ve Pakistan’a yayılmış, 16. yy.da İspanyollar tarafından Kuzey ve Güney Amerika’ya götürülmüştür.

Memleketimizde, Marmara, Ege, Akdeniz, Doğu-Güney Anadolu Bölgeleri olmak üzere başlıca 4 zeytin bölgesi mevcuttur. Marmara Bölgesinde; İstanbul, Bursa, Tekirdağ, Çanakkale, Kocaeli de; Ege Bölgesinde, Manisa, İzmir, Aydın, Denizli, Muğla’da; Akdeniz Bölgesinde, Antalya, Burdur, Isparta, Konya, İçel’de; Doğu-Güney Anadolu Bölgesinde, Hatay, Kahramanmaraş, Şanlıurfa ve Mardin’de yetiştirilmektedir.

Zeytin Nedir? Zeytinin Özellikleri

Gövde çok dallı, gri renkli ve çok pürtüklü kabukludur. Boyu, 3-20 m kadardır. Yapraklar, dar ve sivrice, kısa saplı, karşılıklı dizilmiş, mızraksı şekilli, üst tarafı koyu yeşil, alt tarafı ise gri-yeşil, gümüşi renkte ve tüylüdür. Yapraklar, filizler üzerinde 18-30 ay kadar kaldığından zeytin ağaçları sanki yapraklarını hiç dökmezmiş gibi görünürler.

Çiçekler, bileşik salkım şeklindedir. Her salkımda 8-25 adet çiçek vardır. Çiçekleri, soluk sarı veya beyazımsı renkte ve küçüktür. Meyve; Ekim-Ocak ayları arasında olgunlaşır. Önceleri yeşil renkli ise de zamanla kırmızımsı ve nihayet parlak siyah renk alır. Meyve çekirdekli ve sulu meyve tipindedir. Etli mezokarpmda %50 kadar yağ bulunur. Meyvesi fazla miktarda yağ ihtiva ettiği için değerlidir.

Zeytinin İçeriği: Yapraklar, tanen, uçucu yağ, organik asitler taşır. Zeytin meyvesi, yağ bakımından oldukça zengindir. Sağlıklı beslenmek için zeytin yağı kullanılmalıdır. Yağlar, amino asitler ve mineral maddelerce zengindir. Zeytin yağının biyokimyasal bileşiminde %85 oleik asit,%6-9 palmitik asit, %4 linoleik asit, stearik asit, çok az stearin, myristin ve arachin asitleri, oropen vardır. Bunlardan başka %1 kadar sabunlaşmayan bileşikler (fıtosterin yağ alkolleri ve hidrokarbonlar) ile A, Bj, B2 ve E vitaminleri vardır.

Zeytin Ne İşe Yarar?

Kullanılan kısımları, meyveleri ve meyveden elde edilen yağı, yaprakları ve gövde kabuğudur. Meyvelerinin etli kısımlarında %70, tohumunda %20-30 kadar sabit yağ bulunur. Bu yağ hem yağ sanayinde ve hem de ilaç yapımında kullanılır. Zeytin yağı, zeytin meyvesindeki diğer bileşenlerden ayrılmış yağlı suyudur. İyi kalitedeki zeytin yağı, kendine has güzel kokulu ve hoş lezzetli bir yağdır. Ham olarak tüketilebilen tek bitkisel yağdır.

Yaprak ve gövde kabuğu, infusyon halinde (%3) iştah açıcı, idrar söktürücü, ateş düşürücü etkiye sahiptir. Haricen cerahatli yaraların temizlenmesinde pansuman olarak değerlendirilir. Yağı; dahilen müshil (aç karına birkaç damla limonla) ve safra söktürücü, haricen ise yumuşatıcı ve yatıştırıcı olarak kullanılır. Kabızlığa karşı sabahları aç kamına 1 ve 2 çorba kaşığı alınır. Safra kesesi tıkanıklıklarında safra söktürmek için sabahlan aç kamına 50-150 g alınır ve bu uygulamaya bir hafta süre ile devam edilir. Aynı uygulama, safra taşlarını düşürmek için de yapılır.

ZEYTİN DAMAR TIKANIKLIĞINI ÖNLÜYOR

İçerdiği oropen maddesi güçlü bir antioksidan olması nedeniyle vücuttaki serbest radikalleri bloke ederek vücudun bağışıklık sisteminin güçlendirir, vücudu kanser riskine karşı korur. Yağdaki bazı maddeler kanda HDL (iyi kolesterol) düzeyini yükseltmekte ve LDL (kötü kolesterolü) düşürmektedir. Zeytinyağının haricindeki sıvı yağlarda bu özellik yoktur. Zeytinyağı bu nedenle, koroner ve serebral arter bozukluktan, damar sertliği, enfarktüs, beyin felci ve damar tıkanmalarının önlenmesinde oldukça etkilidir. Başka bir ifade ile zeytinyağını fazlaca kullananlarda bu hastalıkların görülme olasılıkları oldukça düşüktür.

Yapraklar, kan şekerini düşürücü; yaprak, gövde ve dal kabukları ise tansiyon düşürücü olarak kullanılır. Yaprakların tansiyon düşürücü olması; secoiridoid’lerle oleuropacin maddesindendir. Yaprağı; kızarıklığa, karıncalaşmaya, kirli yaralara, kurdeşen hastalığına fayda verir, terlemeyi önler. Yapraklarından demlenen çayı, kalp-damar sistemi hastalıklarının tedavisinde, özellikle hipertansiyonda tansiyon düşürücü olarak faydalanılır. Safra kesesi hastalıklarında ve safra kesesi taşının düşürülmesinde sabahlan aç karına birer bardak içilir. Organ nakli yapılmış hastalarda doku reddi önemli bir sorundur. Farelerde organ nakli yapıldıktan sonra değişik yağlarla beslenen guruplar arasında, doku reddinin, balık yağı ve zeytin yağı ile beslenen guruplarda daha az görüldüğü bildirilmiştir.

KANSERİ DURDURUP TEDAVİ EDİYOR

Zeytinyağının yeni keşfedilen bir özelliği: Zeytinyağının bileşiğinde bulunan oleik asidin, özellikle meme kanseri riskini azaltması, kanser varsa durdurması ve tedavi etmesidir.

Zeytinyağı, damar sertliği, peklik (bir kaşık yağa birkaç damla limon ilave edilip aç karına içilir), şeker, karaciğer, grip, romatizma, gastrit hastalıklarına, böbreklerdeki taş veya kumu düşürmeye karşı kullanılır. Zeytinyağı, yemeklerden önce içilirse mideyi ülsere karşı korur. Özellikle, çocukların beyin gelişimini ve kemiklerin güçlenmesini hızlandırır. E, D, K ve A vitaminleri sayesinde, hücreleri yeniler. Bu nedenle doku ve organların yaşlanmasını geciktirir. Beyinin, daha uzun süre, sağlıklı ve zinde çalışmasını sağlar.

Zeytinyağı, cildi besleyici, yumuşatıcı, yaşlanmayı önleyici, içi yumuşatıcı, koruyucu ve saçları kuvvetlendirici özelliklere de sahiptir. Yağsız inek sütü, zeytinyağı katıldığında anne sütünü bırakmış bebekler için anne sütü gibi kaliteli doğal bir besin olma niteliğini kazanır. En önemli özelliği, LDL kolesterolünün düşürdüğünden kalp-damar hastalıkları üzerindeki olumlu etkisidir. Safra kesesi taşı düşürmek için natürel zeytinyağından 3-4 hafta süreyle sabahları aç karına birer fincan içilir.

ZEYTİNYAĞI NE İŞE YARAR?

Zeytinin tuzlu suyu, yaraların şişliğini alır, yanık yerin şişmesini önler ve diş etlerini sertleştirir.

Zeytinyağı, kızartma sırasında daha az okside olduğundan kızartmalar için en uygun yağ olmaktadır.

Zeytinin yağa işlenmesi sonucu geriye kalan küspeye pirina denir. Pirinanın organik çözücülerle ekstraksiyonu sonucu elde edilen yağa da pirina yağı denilmektedir. Elde edilen pirina yağı, pirinanın hemen işlenmesi ve çıkan yağın rafine edilmesi şartıyla yemeklik olarak kullanılabilir. Taze olarak işlenmemiş pirinalardan çıkan ve rafine edilmemiş ham pirina yağları sabun, boya vb. gibi sanayide teknik amaçlı olarak kullanılmaktadır. Diğer gelişmiş Akdeniz ülkelerinde pirina yağı, rafine pirina yağı olarak konserve sanayinde pazarlanmaktadır.

Zeytinyağının, diğer sıvı yağlardan farkı: Yapılan son araştırmalara göre, kalp için yararlı besinlerin başında zeytinyağı gelmektedir. Zeytinyağının kalp hastalıkları üzerindeki en önemli etkisi, kandaki kötü kolesterolü düşürmesidir. Kolesterol, damarlarda birikerek, kalp ve damar hastalıklarına yol açmaktadır. Zeytinyağı, ayrıca, tansiyonun kontrol altında tutulmasında da önemli bir rol oynamaktadır.

TANSİYONU KONTROL ALTINDA TUTUYOR

Zeytinyağı, yüksek oranda tekli doymamış yağ asitleri içermektedir. Diğer sıvı yağlar ise (ayçiçeği, mısırözü, soya, vb.), daha çok, çoklu doymamış yağ asitleri içerirler. Vücudumuzda, tekli doymamış yağlar asitleri, kolesterolü kontrol ederek bizleri kalp-damar hastalıklarından korur. Mevcut veriler, tekli doymamış yağlann, kan kolesterol düzeyini yükseltmediğini, hatta kontrol edilmesine yardımcı olduğunu göstermektedir. Çoklu doymamış yağ asitlerinin, iyi huylu kolesterol olarak tanımlanan HDL düzeyini düşürmesine karşılık, tekli doymamış yağ asitleri düşürmemektedir. Bu durum ise, HDL ile LDL arasındaki oranı olumlu yönde etkiler.

Zeytinyağı, kandaki kolesterol miktarını kontrol ederek damar tıkanıklığını önlemeye yardımcı olmaktadır. Ancak zeytinyağının kalp ve damar sağlığımıza olumlu etkisi bununla sınırlı değildir. Zeytinyağı, tansiyonun kontrol altında tutulmasında da önemli bir rol oynamaktadır.

Zeytinyağının hiçbir çeşidinde kolesterol yoktur. Bitkisel yağlar kolesterol içermezler.