Nane Ne İşe Yarar?

NANE NE İŞE YARAR? (Mentha piperita L.)

Nane Nerede Yetişir?

 Nanenin kökeni, Orta-Güney Avrupa ile Asya’dır. Naneyi, ülkemizdeki her nemli havaya sahip bölgede görmek mümkündür ve 70 kadar türü bulunmaktadır. Zira, içerdikleri uçucu yağ ve etkili maddelerine göre iki büyük gruba ayrılmıştır:

1. Menthol içerenler (M. piperita, M. arvensis, M. pulegum),

2. Carvon içerenler (M. spicata)’dir.

Nane Nedir?

Yeraltı sürgünlerine rizom denir ve üzerindeki boğumlardan kökler ve sürgünler çıkar. Toprak üstüne çıkanlar gövdeyi, toprak altında kalanlar ise rizomu meydana getirir. Kökler toprağa iyi tutunur. Bu bakımdan erozyon için ideal bir kök sistemine sahiptir. Bitki boyu, 20-100 cm arasında değişiklik gösterir. Sap, 4 köşeli, dik, yarı yatık veya yatık olabilir. Yaprak şekilleri çeşide göre uzunca-mızrak şeklinde-yuvarlak olmak üzere 2.5-7.5 cm arasında değişiklik gösterir. Yaprak bazı çeşitlerde tüylü bazı çeşitlerde tüysüzdür. Çiçekler uzun ince boru şeklindedir. Çiçek, hermaphrodit olmakla beraber yabancı döllenir. Meyve, yumurtalıktaki bölme sayısı kadar göze sahiptir. Nanenin tohumları çok küçük olup 0.2-0.5 mm’dir. Yuvarlak, parlak ve kahve renktedir. 1000 tane ağırlığı 0.05-0.12 g arasında değişir. Tohumlar, çimlenme güçlerini 2-3 yıl muhafaza ederler.

Nanenin Faydaları: Nane, çok eski bir kültür bitkisidir. M.Ö. 1200-600 yıllarına ait hanedan mezarlığında naneye rastlanmıştır. Amerika’ya 19. yy.da girmesine rağmen 18. yy.ın ortalarından itibaren Ohio ve Michigan’da yetiştirilmeye başlanmıştır. Nane; mutfakta bir çok yemekte, çorba ve salatada, kızartmalarda iştahı açıcı, çeşni ve lezzet verici olarak kullanılır. Nanenin en önemli maddesi, yapısındaki uçucu yağlarıdır. Ayrıca, tanenli ve şekerli maddeler de bulunmaktadır.

Nane çayı; astım, soğuk algınlığı, grip, bronşit ve öksürük, migren, uykusuzluk, el-ayak titremeleri, dil tutukluğu ve felçli durumlarda faydalanılır.

Lapası; arpa unu ile birlikte, burkulma, çıkık ve zomatizma sorunlarında, meme şişliklerinde sütle kaynatılarak ağrılı yerlere sarılır. Doğumu kolaylaştırır, adet sancılarına iyi gelir. Dil kekemeliklerinde ezilerek, dil masaj yapılır.

Nane; gaz söktürür, safra akışını düzenler, bağırsak spazmı ile karaciğer yetmezliğini giderir, mide ağrılarını keser, nefes almayı kolaylaştırır, heyecan ve korkuyu yatıştırır, bulantıyı keser ve kusmayı önler, baş dönmesini durdurur, diş ağrılarını dindirir, kalbi ve karaciğeri kuvvetlendirir, sinirsel kalp çarpıntılarını keser, erkeklerde ruhsal kaynaklı iktidarsızlığı giderir, bağırsak solucanlarını düşürür, emzikli hanımlarda fazla sütten şişen memelerin şişliğini alır, idrarı artırır, aybaşı kanamalarının düzenli ve ağrısız olmasını sağlar. Saçlar yıkanarak dökülmesi Önlenir.

Nane yağı, halk ilacı olarak asırlardır kullanılmaktadır. Özellikle baş ağrısı, ishal, hazımsızlık, ağız yaraları, kuduz ısırmaları ve arı sokmasına karşı tedavi edici olarak kullanılır. Ayrıca, ilaç sanayinde de ilaçların yapımında; anestezik, antiseptik, serinletici, ferahlatıcı Özelliğinden faydalanılmaktadır.

Nane, Osmanlı-Türk tıbbında çok önemli bir yere sahip olup halk tababetinde yüzyıllardır tansiyonu düşürmek, siyatik ve karın ağrılarını gidermek, kaim bağırsak iltihabını kurutmak, nefes darlığını açmak, baş dönmelerini durdurmak, kalp ve karaciğer hastalıklarını tedavi etmek ve kalın bağırsak ülserini iyileştirmek amacıyla faydalanılmaktadır. Ayrıca, koku giderici-değiştirici, basuru tedavi edici, bulantı kesici, ferahlatıcı, gaz çıkartıcı, ağrı girdici, bulantı ve kusmaları önleyici olarak kullanılmaktadır. Nane, şekercilik, lavantacılık ve eczacılıkta da değerlendirilmektedir. Ağız kokusunu gidermek için suyu ile gargara yapılır.

Zihni açar, mideye kuvvet verir, mide üşütme ve düşmelerinde, hazmı kolaylaştırmada, bağırsak solucanlarını düşürmede, susuzluğun ve sinirsel kaynaklı mide bulantısının giderilmesinde, sarılık ve felç durumlarında yararlanılır.

*Nanenin eşit oranlardaki anason tohumu ve lavanta çiçeği ile hazırlanan infusyonu mide ekşimesini önlemek,

* Akdiken, lavanta çiçeği, oğulotu. Ökseotu, portakal çiçeği, mineçiçeği ve nane ile hazırlanan infusyonu, nefes darlığı için olduğu kadar stresten kurtulmak,

*Nane limon nasıl yapılır; Nane çayı yeteri kadar soğutulduktan sonra limon ilave ederek soğuk algınlığını gidermek,

* Papatya, akdiken, lavanta çiçeği, adaçayı ve naneden hazırlanan infusyonu baş dönmesini önlemek,

*Anason, fesleğen, rezene, biberiye, maydanoz karışımından hazırlanan infusyonu ise karaciğer hastalığının tedavisini yapmak için değerlendirilir.

*Naneden înfüsyon halinde hazırlanan çayından ise uyarıcı, kan temizleyici ve idrar söktürücü olarak faydalanılır.

Nane, şekerleme, diş macunu, çiklet ve sabun yapımında kullanılmaktadır. Son yıllarda parfümeri sanayinin önemli maddelerinden biri olmuştur. Nane bu ve benzeri özelliği ile bugün vanilya ve turunçgillerden sonra dünyada en yaygın olarak kullanılan zengin aromalı bir bitkidir.

Mentha spicata: Özellikle pankreas hastalıklarında, pankreas salgılarının eksikliğinden doğan bağırsaklardaki anormal fermantasyonun giderir, karaciğer ve safra kesesi fonksiyonlarını uyararak safrayı artırır, soğuk algınlığı ve grip benzeri rahatsızlıklarda ateşi düşürür, mide bulantısını önler, iyileşmeyi hızlandırır. Uykusuzluk, sıkıntı ve yorgunluk sebepli baş ağrılarında faydalıdır. Nane esansı, antiseptik özelliktedir ve etanolden dolayı güçlü bir antioksidanttır.

Not: Nane (Mentha spicata), binbirdelik otu (Hypericum perforatum), sater (Saturage hortansis), güvey otu-keklik otu (Origanum vulgare), keklik otu (Origanum laevigatum), kekik (Thymus leucotrichum), ısırgan (Urtica dioica) ve ladin (Picea orientaiis) bitkilerinin özütleri, anti- mikrobial etkili olup boğaz enfeksiyonları-üst solunum enfeksiyonuna sebep olan S. aureus bakterisine karşı ampisilin’den daha etkili olduğu saptanmıştır.

Not: Mide ülseri ve gastriti olanlar fazla yemezler. Çayı, devamlı içilmez. Gebelik süresince, nane yağı kullanılmaz.