Çiğdem Ne İşe Yarar?

ÇİĞDEM NE İŞE YARAR? (Colchicum automnales h.)

Mahalli Adı: Acı çiğdem, ayı çiğdemi, kor çiçeği, combırt, çomak, galeden, güz çiğdemi, it boğan, kalk-git.

Yetişme Alanı: Çiğdem otu, bir Akdeniz bitkisi olup, Anavatanı Türkiye, Yunanistan olarak bilinir. Orta ve Güney Avrupa’da yaygın olarak bulunur. Bu bölgelerde nemli çayırlarda doğal olarak yetişir. Ülkemiz, Avrupa ülkeleri arasında çiğdem türleri bakımından en zengin ülkedir. Çiğdemin 40 kadar türü olup bunlardan 25 adedi ülkemizde yetişmektedir. Ayrıca bu türlerin 6 adedi sadece ülkemizde yetişmektedir. Eskiden Doğu Karadeniz Bölgemizde “colhis” adı ile bilinen yörede çok yetiştiğinden colhis adım almıştır. Çiğdem aynı zamanda Çanakkale-Eceabat, Kütahya, Konya, Denizli, Muğla ve Antalya’da da yetişir. Başka bir ifade ile çiğdem; Aydın’dan Bitlis’e, Mardin’den İzmir’e, Kilis’ten Trabzon’a, Van’dan Edirne’ye kadar ülkemizin hemen her bölgesinde bulunmaktadır.

Çiğdem Nedir?

 Çok yıllık ve soğanlı bir bitkidir. Yumru, 2-3 cm çap iriliğindedir. Yumru, ince ve zarımsı, sarımtırak renkli, bir kaç pul ile örtülüdür. Boylanan, otsu bir bitkidir. Yapraklar, çiçeklerle beraber gelişen dar, şeritsi 10-35 cm uzunluğundadır. Yapraklar beyaz renkli ve oygulu ve tırtıklıdır. Çiçekler çeşitlere göre ilkbahar (C. Atticıım) veya sonbaharda (C. Automnale L.) açar. Çiçek; pembe, beyaz veya sarımtırak renklidir ve 1-3 adettir. Meyve kapsül ve 3 gözlü ve çok tohumludur. Tohumu, kokusuz, tadı çok acı ve kazıyıcıdır.

İçerikleri: Etkili maddesi colhisin adlı alkaloit (%0.54) ile calchic asit adlı glikozit’tir. Çiğdemin tohumlarında sabit yağ, sakkaroz, calhicin isimli bir alkaloit ve calchic asit adlı bir glikozit bulunur. Yumrusunda ise calchicin, inolin, asporogin, yağlar, nişasta, sakkaroz vb. gibi maddeler bulunur.

Çiğdemin Faydalaları: Çiğdemin yumrusundan ve tohumundan faydalanılır. Çiğdemin yumruları taze iken lezzetli olduğundan Anadolu’nun bazı bölgelerinde ilkbahar’ın gelişi, çiğdemi pilavı ile kutlanmaktadır. Sonbaharda çiçek açan türlerin yumruları (C cancelatııs Hel bert, C. katschyamıs, C. kocli) ilkbaharda topraktan çıkarılarak çiğ veya külde pişirilerek pilav yapılır.

Yumrularından halk hekimliğinde istifade edilir. Yumrularından hazırlanan prepratlar deri damla hastalığında kullanılır. Bir ara kansere karşı kullanılmıştır ancak colhisin’in, hayvansal hücrelerde zehirlenmeye sebep olduğundan son yıllarda kullanımı terk edilmiştir.

Colhisinin, tedavide dahilen kullanımında idrar artırıcı, terletici, müshil etkilerinden; haricen kullanımında da ağrı kesici özelliğinden faydalanılır. Günümüzde ise, siroz hastalığı sonucu karaciğerde bağ dokusu artışını önlemek maksadıyla kullanılmaktadır. Böylece, karaciğerin fonksiyonunu kaybetme süreci geciktirilir.

ÇİĞDEMİN TOHUMLARI ŞİFA SAÇIYOR

Çiğdemin tohumundan, başlıca gut hastalığının ağrılı krizlerinde faydalanılır. Bu ağrılı krizde mevcut en etkili ilaç colhisin tohumundan yapılan ilaçtır. Özellikle ayak baş parmağı ve ayak bileğinde ağrı ile karakterize edilen bir krizdir. Bu eklemlerdeki acının sebebi; kandaki akyuvarlardan laktik asidin açığa çıkmasıdır. Çiğdem tohumunun etkili maddesi bu asidin açığa çıkmasını geciktirir. Krizin dışında etkili değildir. Tohumların sürekli kullanımı, B12 vitamininin emilmesini engeller. Tohumlar ayrıca, Behçet hastalığında da kullanılır.

Colhisin, zehirli bir alkaloittir. Bu bakımdan kullanım t kontrol altında yapılmalıdır\ Aksi takdirde kanlı ishal, salya akması, kusma, karın ayrısı, burun kanaması, yüksek tansiyon, saç dökülmesi, kan hücrelerinin azalması gibi önemli yan etkilere veya zehirlenmeye sebep olabilir,

Colchicin aynı zamanda hücre bölünmesinin metafaz safhasında uygulanarak hücredeki kromozom sayısında değişikliklere- mutasyonlara sebep olunur.