Çavdar Ne İşe Yarar?

ÇAVDAR NE İŞE YARAR? (Secale sp.)

Kökeni ve Yayılışı: Orta Asya ve Anadolu kökenlidir. Anadolu’da çok sayıda yabani ve kültür formu bulunur. Anadolu’nun, zengin bir çavdar gen kaynağı olduğu kabul edilmektedir. Van ve Erzurum menşeli yaklaşık 45 varyete tespit edilmiştir. İkinci büyük gen merkezi, Orta Asya’daki Hindikuş-Pamir dağlarının kuzeyidir. Çavdar, ilk kültüre, 2000 yıl önce alındığı kabul edilmektedir. Anadolu’dan Balkanlara ve Tuna ülkelerine yayılmıştır. Bugün, ülkemizde ve çok sayıda ülkede kültürü yapılmaktadır.

Çavdar Nedir? Çavdar Ne İşe Yarar?

Bir ve çok yıllık formları vardır. 2 m kadar boylanan, dik gelişen, gövdesi boğumlu, içi boştur. Yaprak, uzun, mızrak şekilli, boyuna damarlıdır. Çiçek, başak şeklindedir. Başak, kahverenginden gri-siyaha kadar değişir. İç kavuzun orta damarı uzayarak kılçığı oluşturur. Allogam bir bitkidir. Tane, çıplaktır. 1000 tane ağırlığı 20-30 g’dır. Tane, açık yeşil, mavi-yeşil, koyu yeşil, açık ve koyu gri-sarı, sarı renklidir. Tanedeki aleuron tabakası, mavi, sarı, açık mavi, renksiz renktedir.

İçerikleri: Tanede; %14 nem, %69 azotsuz madde, %11 ham protein, %2 sindirilebilir yağ, %2.5 ham selüloz, %1.8 kül bulunur. Embriyoda, yağ oranı %12.4’tür. Protein %6-12 olup bunun %42’si glütamin, %42’si gliadin, %8’i globulin ve %8’i albumindir. Vitaminler ve mineraller bakımından zengindir. Özellikle, çavdar kepeğinin fazlası, kalsiyum, demir ve çinko emilimini azaltır.

Çavdarın Faydaları: Çavdar, Doğu ve Orta Avrupa ülkelerinde ekmeklik, diğer ülkelerde ekmeklik buğdaya katkı maddesi, alkol, viski endüstrisinde yada hayvan yemi olarak tüketilir. Ekmek yapımında iyi kabarmaz. 2/3 çavdar, 1/3 buğday unu karışımı randımanlı ekmek verir. Çavdar ekmeği, kabızlık sorunu olanlar için faydalıdır. Kan şekerini hızlı yükseltmediği için şeker hastalan da faydalanır. Çavdar ekmeği, kanında kolesterolü yüksek olanlar için de uygundur. Bu nedenle, zayıflama diyetlerinde yer alır, Kalorisi az ve tokluk vericidir. En önemlisi de bağırsakları çalıştırmasıdır.

BAĞIRSAK KANSERİ RİSKİNİ YARI YARIYA AZALTIYOR

Çavdar, mısır, arpa, buğday, yulaf gibi tahıllar, kanser yapıcı maddelerin vücuttan atılış sürecini hızlandınr. Bağırsak kanseri riskini %50 oranında düşürür. Çavdar unu oldukça sağlıklıdır.

Buğday ve çavdar glüteni, ince bağırsakların yapısını bozan bir alerjik duruma sebep olur. Buna “Çöliyak hastalığı” denir. Gıdaların sindirimleri ile meydana gelen vücut yapı taşlan bağırsaklardan yeteri kadar kana emilemez. Bu nedenle, bireyde beslenme yetersizliği görülür. Çöliyak alerjisi sonucu, emilmeyen bu besin maddeleri, dışkı ile atıldığından ishal durumu ortaya çıkar. Böyle durumlarda, buğday ve çavdardan yapılan ürünler yenmez. Buğdayın yerine, pirinç ikame edilir. Pilav, çorba ve dolmalara pirinç konur. Bozulan bağırsaklar düzelinceye kadar bu uygulamaya devam edilir. Yemekler az yağlı yapılır ve çok yağlı gıdalardan sakınılır.

BUĞDAY EKMEĞİNE ORANLA DAHA SAĞLIKLI

Gastrite karşı, çavdar tercih edildiği gibi mısır, pirinç, baklagillerden, bezelye, soya ve soyalı ürünler ile bir fincan havuç suyu ve iki yudum süt içilir. Ayrıca, yeşil yapraklı sebzeler ve meyveler tercih edilir. Omega-3 için keten tohumu alınır.

Glüten miktarının az olması nedeniyle besleme değeri düşüktür Buğday ekmeğine göre enerji değeri ve karbonhidrat miktarı da düşük, Jifber-lif-posa miktarı yüksektir. Bu özelliği nedeniyle çavdar ekmeği şişman kişilere ve diyabetiklere önerilir. Ununda, B kompleksi vitaminler oldukça fazladır. Çöliyak hastalığında çavdar mamullerinin tüketilmesi sakıncalıdır.